ارتباط ساختمان ساز با رنگ صوتی آن

آیا تا به حال، متوجه تفاوتی در صدای ساز های مختلف شده اید؟ ساز های حرفه ای رنگ صدای بسیار زیباتری از ساز های مبتدی دارند و به همین دلیل قیمت بالاتری دارند. در واقع نحوه ارتعاش سیم ها، جنس بدنه ساز و همچنین ساختمان ساز با رنگ صوتی آن ارتباط مستقیمی دارند. در این مطلب به بررسی تاثیر موارد مختلف بر رنگ صوتی ساز می پردازیم.

صدای تولید شده توسط سازهای موسیقی شامل فرکانس های پایه هارمونیک و طبیعی است. در حقیقت ارتعاش یک سیم در سازهای زهی باعث تولید فرکانس پایه و هارمونیک های آن سیم می شود.

در اثر این ارتعاشات سیم های ساز فرکانس های مشترک طبیعی و هارمونیک، دیگر اجزای هر ساز (مانند صفحه چوبی در ساز ویلن) شروع به ارتعاش میکند که به آن پدیده رزونانس (تشدید) می گویند. در اثر رزونانس فرکانس های هارمونیک همه قسمت های یک ساز و ترکیب آنها با فرکانس پایه شکل موج اصلی یا همان رنگ یا بافت صوتی ساز به وجود می آید.

تاثیر جنس بدنه بر رنگ صوتی آن

با تغییر در جنس و ابعاد اجزای ساختمان هر ساز، فرکانس های طبیعی و هارمونیک هم تغییر می کنند. به عنوان مثال اگر در ساز ویلن به جای استفاده از چوب در کاسه ساز از فلز استفاده شود (حتی اگر ابعاد کاسه تغییر نکند)، به دلیل تفاوت در فرکانس های طبیعی فلز و چوب، با تولید صدای پایه که از سیم تولید شده فرکانس های هارمونیک متفاوت تری در کاسه ساز تشدید میشوند که در نهایت ترکیب آنها شکل موج های متفاوت تری را ایجاد می کنند و در نتیجه رنگ صوتی ساز کاملا متفاوت خواهد بود.

در همین حال این تفاوت ها در بین انواع گوناگون اجناس یکسان هم وجود دارد. مثلا چوب گردو با چوپ درخت کاج دارای فرکانس های طبیعتی متفاوتی هست و حتی در ثابت ترین حالا دو چوب گردو از یک درخت مشترک دارای رنگ صوتی متفاوتی هستند.

ارتباط ساختمان ساز با رنگ صوتی آن

حال در حالت ایده آل اگر تمامی اجزا ساز با یک جنس خاص و مشخص باشند ابعاد و شکل ساختمان ساز هم در ایجاد رنگ صوتی ساز تاثیرگذار است. اگر طول عرض زخامت و چگالی و … اجزا ساز کوچکترین تغیری داشته باشند، فرکانس های طبیعی و هارمونیک هم تغییر خواهند کرد و رنگ صوتی ساز متفاوت خواهد شد.

به عنوان مثال اگر ساز سنتور را  با چوب درخت گردو که در ساخت آن رایج است، به جای ذوزنقه مثلثی شکل بسازند دیگر رنگ صوتی تولید شده شبیه به ساز سنتور نخواهد بود.

به طور طبیعی هرچه قدر تغیرات در ابعاد و جنس اجزای ساختمان ساز ها کم باشد نتیجه  آن در رنگ و بافت صوتی هم تغیرات کمی خواهد داشت و بلعکس این موضوع نتیجه بسیار پر رنگ تری دارد.

در واقع شکل و اجناس اجزای ساختمان هر ساز در طول سال ها و اندک اندک به شکل امروز خود رسیده و تغیرات آنها بر اساس تجربه و آزمون خطاهای بسیار زیادی در زمانی بسیار طولانی بوده که این روند کند باعث شده که رنگ خاص صوتی هر سازی در گوش شنوندگان موسیقی قابل تشخیص و تفکیک باشد.

در شکل زیر با فرکانس های هارمونیک های یک فرکانس پایه ثابت که از یک جسم مانند یک سیم با ابعاد ثابت تولید شده آشنا می شوید.

ارتباط ساختمان ساز با رنگ صوتی آن
ارتباط ساختمان ساز با رنگ صوتی آن

با تغییر در طول سیم یا در سازهای بادی طول لوله هوا، فرکانس پایه که همان نت (tone) های موسیقی باشند تغییر می کند و فرکانس های طبیعی با توجه به تغییر نت ها ارتعاشات متفاوت ولی با الگو تقریبا مشابهی تولید می کنند که رنگ صوتی آن ساز را تشکیل می دهند.

مدیرکل
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *