سنتور

ساز سنتور

سنتور، سازیست به شکل ذوزنقه متساوی‌الساقین و از سازهای زهی مضرابی مطلق است که در ساخت آن چوب و فلز به‌کار می‌رود. در این مطلب به معرفی ساز سنتور، ساختمان، اجزاء و تاریخچه آن می پردازیم:

تاریخچه سنتور

از تاریخچه ساز سنتور قبل از دوران قاجار اطلاعات دقیقی در دست نیست. عده‌ای این ساز را به ابونصرفارابی نسبت داده‌اند که از ایشان در این مورد به صورت مکتوب سندی مشاهده نشده است. اما در متون ادبی کهن از نام این ساز در ابیاتی مانند

«کبک ناقوس‌زن و شارک، سنتور‌‌زن است؛ فاخته، نای‌زن و بط شده طنبور‌زنا»

یاد شده است.

سنتور ۷۲ سیم دارد که ۳۶ سیم آن در گروه های چهارتایی روی ۹ خرک سمت راست قرار دارند و رنگشان قرمز ( از آلیاژهای مس یا برنج) است و ۳۶ سیم در گروه های چهارتایی روی خرک سمت چپ قرار دارند که رنگشان سفید (فلزی هستند) می‌باشد. کوک این سیم‌ها از طریق وسیله ای T شکل به نام کلید کوک یا آچار کوک انجام می شود، به بیانی دیگر با آچار کوک گوشی ها چرخانده می‌شود. در سالهای اخیر توسط آقای داوود غلامی سیستم روان کوک به جای سیستم کوک سنتی ساز سنتور جایگزین شده که اصطکاک بین گوشی و چوب را از بین برده و دقت کوک ساز بالاتر و کوک کردن راحت تر شده است.

 

ساختمان سنتور
ساختمان سنتور

ساختمان سنتور

همانطور که گفته شد، سنتور سازیست به شکل ذوزنقه متساوی‌الساقین و از سازهای زهی مضرابی مطلق است که در ساخت آن چوب و فلز به‌کار می‌رود. این ساز را نشسته ، درحالی که ضلع بزرگتر آن به صورت افقی در مقابل نوازنده قرار دارد، با دو مضراب چوبی می‌نوازند. سنتور نیز مانند سازهای ملّی و محلّی دیگر در اندازه‌های مختلفی ساخته می‌شود، اما سنتوری که در اینجا بررسی می‌شود، سنتور معمول و تثبیت شده‌ی نه خرک سل کوک است (خرک سوم آن نام سل دارد و صدای سل می دهد).
اجزاء اصلی این ساز عبارتند از: جعبه ی صوتی، خرک، گوشی و سیم‌گیر. برای ساخت سنتور از چوب های محکم مانند گردو، توت آزاد و فوفل استفاده می‌شود.

جعبه صوتی

جعبه صوتی این ساز دو صفحه ی ذوزنقه شکل هستند که با کلاف‌های چهارگانه جانبی به یکدیگر متصل شده‌اند. معمولا ضلع بزرگتر این ساز حدود ۹۳تا۹۰ و ضلع کوچکتر آن ۵۷ سانتی‌متر و ارتفاع سطوح جانبی هر یک ۵سانتی‌متر و قاعده آن ۲۶ سانتی‌متر است. ضخامت صفحه بالایی این ساز ۵ الی ۶ و صفحه پایینی ۸ الی ۱۰ میلی‌متر است. صفحه‌ی رو از مرغوب‌ترین قسمت چوب انتخاب می‌شود که دو گل مشبک در طرفین صفحه برای زیبایی ایجاد می‌کنند و دو ردیف نه تایی خرک در طرفین صفحه برای عبور سیم‌ها می‌گذارند.

داخل جعبه صوتی سنتور پل‌هایی استوانه‌ای شکل ۵ میلیمتری (حدودا به قطر یک مداد) بین ضخامت زیر و رو در محل‌هایی که توسط سازنده بسته به بافت و قطر صفحه زیر و روی ساز معین می‌کند قرار می‌دهند. وظیفه پل‌ها کنترل فشار صفحه رویی می‌باشد و از نشت کردن و تغییر شکل یافتن آن جلوگیری می‌کند. همچنین پل‌ها در تعادل و رنگ صدای ساز نیز مؤثرند.

خرک

سیم ها از روی هر خرک به صورت یک گروه چهارتایی (که هم صدا کوک شده اند) می‌گذارند. بر روی هر خرک مفتولی فلزی از نوع ساچمه وجود دارد که از تماس سیم با چوب جلوگیری کرده و به این ترتیب صدای سیم ها شفاف‌تر به گوش می‌رسند.

خرک و گوشی های سنتور
خرک و گوشی های سنتور

گوشی‌ها

گوشی‌های سنتور، ۷۲ میله از جنس فولاد یا فلزات ضد زنگ هستند که در ردیف‌های چهارتایی (جمعا ۱۸ ردیف) در داخل بدنه کلاف سمت راست ساز قرار گرفته‌اند.

سیم‌گیر

سیم‌ها از طرفی به گوشی و از طرفی به ۷۲ مفتول فلزی کوچک که به آن‌ها سیم‌گیر گفته می‌شود متصل می‌شوند. سیم گیر ها در ردیف های چهارتایی در بدنه ی کلاف سمت چپ قرار دارند.

شیطانک

دو قطعه چوب باریک، بلند و کم ارتفاع به طول قاعده ذوزنقه است که در طرفین راست و چپ صفحه ی رویی سنتور چسبانده می‌شوند و همچنین دارای شیارهایی است که سیم‌ها از روی آن گذر می کنند.

نوازندگان سنتور
نوازندگان سنتور

نوازندگان سنتور

از نوازندگان این ساز (پس از استاد حبیب سماعی) می‌توان به نام‌های ابوالحسن صبا،حسین صبا،رضا ورزنده،فضل الله توکل،فرامرز پایور،منصور صارمی،میلاد کیایی،مجید کیانی،پشنگ کامکار،پرویز مشکاتیان،رضا شفیعیان،مسعود شناسا، مجید نجاحی و اردوان کامکار و … نام برد

 

پیشنهاد می کنیم مطلب آشنایی با ساز های زهی را مطالعه کنید.

همچنین برای مشاهده قیمت و خرید انواع ساز های زهی (مانند سنتور) کلیک نمایید.

مدیرکل
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *