آشنایی با سازهای زهی

انواع ساز های زهی

سازهای زهی (Chordophones) که به زه صدا نیز مشهور هستند به دسته ای از ساز ها گفته می شود که در آن ها از ارتعاش زه، تار، وتر یا سیم صدا تولید می شود. به صورت معمول با زخمه زدن، ضربه زدن و یا کشیدن کمانه یا آرشه بر روی این زه ها که از دو نقطعه تحت کشش هستند، صدای مورد نظر از ساز تولید می شود.

ساختار سازهای زهی

بیشتر سازهای زهی از چوب ساخته میشوند که برای تشدید طنین و رنگ صوتی ویژه هرکدام، کاسه رزونانس با شکل اکوستیکی مخصوص به خود را دارا میباشند. سازها در طول تاریخ در کشورهای گوناگون متناسب با فرهنگ و جغرافیای ویژه سرزمینشان طراحی،ساخته و تکامل یافته اند.

برای تولید صوت در سازهای زهی همانطور که از نامشان پیداست از سیم/وتر استفاده می شود. برای ساخت این سیم ها در گذشته از روده حیوانات استفاده می شد اما امروزه از سیم های فلزی استفاده می شود که از آلیاژ های گوناگون ساخته می شوند.

انواع ساز های زهی

ساز های زهی انواع مختلفی دارند که عبارتند از:

  • سازهای زهی آرشه‌ای مانند ویولن، ویولا، کمانچه و قیچک
  • سازهای زهی زخمه‌ای مانند تار، عود، گیتار و قانون
  • سازهای زهی چکشی مانند پیانو و کلاوسن
  • سازهای زهی مضرابی مانند سنتور
ویولن
ویولن؛ یکی از ساز های زهی آرشه ای

سازهای زهی آرشه ای

به ساز هایی گفته می شود که در اثراصطکاک آرشه یا کمان بر روی سیم یا همان زه های این دسته از ساز ها صدا تولید می کنند که به اسطلاح آمیانه سازهای کششی نیز به آنها گفته میشود.

برای به وجود امدن اصطکاک ما بین آرشه و سیم ها به طور معمول از کلیفن استفاده می شود، به گونه ای که مو های آرشه یا کمان را به کلیفن که ساخته شده از صمغ درختان است آغشته میکنند سپس با کشیدن آرشه بر روی سیم ها ارتعاش بیشتری ایجاد میشود و صدای ساز بسته به جنس مو ها و نوع کلیفن رنگ به خصوص خود را تولید می کند!

Tone ها یا همان نت های موسیقی در اثر تغییر در طول سیم یا زه ها که معمولا توسط انگشتان دست چپ روی دسته (گریف) ساز توسط نوازنده ها انجام میشود اجرا می شود.

ابعاد و اندازه هر ساز در محدوده صوتی یا به عبارتی گستره صوتی هر ساز تاثیر مستقیم دارد؛ به گونه ای که هرچه ابعاد ساز بزرگتر میشود صدای آن بم تر و هرچه آبعاد ساز کوچکتر میشود صدای آن زیر تر می شود.

معمولا سازهای زهی آرشه ای سازهای بسیار چابک و توانمند در اجرای قطعات در سبک های گوناگون موسیقی می باشند.

سازهای زهی زخمه ای

ساز هایی هستند که در اثر زخمه زدن بر روی سیم یا زه های ساز توسط ابزاری که به آن مضراب میگویند صدا تولید می کنند.

در این ساز های جنس سیم ها، زخمات و همچنین چگالی مضراب ها در رنگ، بافت و گستره صدای تولید شده تاثیر مستقیم دارد.

بعضی از ساز های زهی زخمه ای بر روی کاسه رزونانس خود و در زیر خرک ها (که حامل فشار سیم ها هستند) دارای پوست می باشند که در رنگ صوتی این سازها تاثیر بسیار زیادی دارد. البته این پوست ساز را در مقابل تغییرات دمایی و رطوبتی اسیب پذیر تر می کند!

دسته دیگری از این سازها وجود دارند که سطح کاسه رزنانس آنها کاملا از چوب ساخته شده است.

تغییر تون و نت های موسیقی در سازهای زهی زخمه ای شبیه به سازهای زهی آرشه ای می باشد با این تفاوت که در دسته یا همان گریف این سازها برای شناسایی نت ها از پرده یا دستان بندی استفاده می شود که این پرده ها از جنس نخ های بخصوصی تولید می شوند و نوازنده با فشردن این پرده ها و تغییر طول سیم نت های متفاوت را اجرا می کند.

ساز های زهی چکشی
پیانو؛ نمونه ای از ساز های زهی چکشی

ساز های زهی چکشی

سازهای زهی چکشی یکی از انواع ساز های زهی هستند که به طور معمول گستره صوتی وسیعی دارند و در ابعاد گوناگون ساخته می شوند.

این دسته از سازها (مانند پیانو و کلاوسن) دارای مکانیزمی می باشند که نوازنده با فشار دادن یکی کلید ها صفحه کلید باعث اعمال مکانیکی این مکانیزم شده و در نهایت چکشی که به هر یک از کلید ها متصل شده به سیم ها ضربه وارد می کند و صدای ساز تولید می شود. نکته جالب در این سازها این است که چکش ها به پارچه نمدی آغشته شده اند. برای نرم تر شدن صدای ساز، در حالت ابتدایی این چکش ها روی سیم های ساز قرار دارند تا مانع ارتعاش آن ها شوند.

سپس با فشاردادن کلید مربوط به آنها روی صفحه کلید، در واقع چکش ها از سیم فاصله گرفته و دوباره بر روی سیم ها ضربه می زنند و تا لحظه ای که نوازنده کلید را رها کند چکش از سیم فاصله دارد و پس از رها کردن کلید چکش طنین سسیم را خفه می کند و به حالت عادی آن که چسبیده به سیم ها است بر می گردد.

نکته جالب دیگر در مورد این سازها، وجود پدال هایی است که مکانیزم ارتباط چکش ها با سیم ها را تغییر می دهند.

ساز های زهی مضرابی (کوبه ای)

این دسته از سازها ماننده ساز های هم خانواده با ساز ایرانی سنتور از تعداد سیم های زیادی برخوردار هستند.

تفاوت آنها با سازهای زهی چکشی در این است که به جای مکانیزم، نوازنده با دو عدد وسیله چوبی که به آنها در فارسی مضراب (mallet) گفته می شود به سیم های ساز که در دسته های مختلف روی خرک های متعدد قرار گرفته اند، ضربه می زنند و صدای ساز تولید می شود.

چون این ساز ها معمولا از سازهای زهی چکشی کوچکتر هستند، سازگرانی که آنها را می سازند باید فشار وارده توسط سیم ها را، با انتخاب چوب مناسب و مستحکم و همچنین پل گذاری (ستون هایی که برای تحمل فشار استفاده میشود) مناسب کنترل کنند.

 

پیشنهاد می کنیم مطلب معرفی انواع ساز را بخوانید.

همچنین برای مشاهده قیمت و خرید ساز های زهی کلیک نمایید.

مدیرکل
ارسال دیدگاه

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *